Ο Πανηγυρικός της Εκδηλώσεως του Συλλόγου Ρουμελιωτών Αγίου Δημητρίου Αττικής στη μνήμη του Αθανασίου Διάκου.

1
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ , Ο ΗΡΩΑΣ ΤΗΣ ΑΛΑΜΑΝΑΣ
Δημήτριος Π . Παναγιωτόπουλος
Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω και ΣτΕ
1821,
Πολύχρονη η δουλεία του ελληνικού έθνους και Δεκάδες επαναστατικά κινήματα των Ελλήνων εναντίον των Οθωμανών στα τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς με την Πελοπόννησο, τη Στερεά, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, βασικές εστίες διαχρονικής αντίστασης του υπόδουλου ελληνισμού. Στην ιστορία των επαναστατικών κινημάτων και ειδικά του Κλεφταρματολισμού, η Στερεά έχει ξεχωριστή θέση, με δυσανάλογα μεγάλο αριθμός Κλεφτών, Αρματολών και των αρματολικιών .

Τα απρόσιτα βουνά, τα άγρια τοπία με την οργιώδη βλάστηση της Στερεάς Ελλάδας δημιουργούσαν φυσικές κρύπτες για τους καταδιωκόμενους και φυσικά ερείσματα για ένοπλη αντίσταση και κλεφτοπόλεμο κατά της τυραννίας. Μία τέτοια μορφή, ήταν ο Αθανάσιος Διάκος, η πιο ευγενική φυσιογνωμία της πρώτης θυσίας του Αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία το 1821. Σε ηλικία 15-16 ετών στη Μονή του Ιωάννου του Προδρόμου, στην Αρτοτίνα θα διδαχτεί το Οκταηχον και το ψαλτηρι» κι’ αργότερα να ενταχθεί στον κλέφτικο και άρματολικό βίο, στον «νταϊφά» του Τσάμ Καλόγηρου, με το Γούλα και ο Σκαλτσοδήμο, όπου στα 1816 στην αυλή του Άλή Πασά στα Γιάννενα θα γνωρισθεί με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο.

Όταν το το αρματολίκι της Δωρίδας πέρασε στα χέρια του Σκαλτσοδήμου ο Διάκος κράτησε το πάνω κόλι προς τα Βαρδούσια.
Το άρματολίκι του Λιδωρικίου όμως, δεν τούς χωρούσε και τούς δύο, ο δυσειδής και σκληρός Σκαλτσοδήμος δεν μπορούσε να συντεριάξει σε πολλά με τη φυσιογνωμία του Αθανασίου Διάκου, τους χώριζε το ήθος. Με αφορμή δε, την Κρουστάλω (κόρη προύχοντα της περιοχής με το επώνυμο Μπάμπαλη), αποχωρίστηκαν και πέρασε στα Σάλωνα κι από εκεί στα 1818 με μόνο μ’ έναν σύντροφο του, τον Περλίγκα πήγε στη Λειβαδιά κι’ ηύρε τον φίλον του τον Οδυσσέα, οπλαρχηγό της Λεβαδείας τότε κι έγινε πρωτοπολλήκαρόν του.

Το Χαρακτήρα και το ήθος του Αθανασίου Διάκου μπορεί κανείς να το αντιληφθεί από το γράμμα που άφησε στο Σκαλτσοδήμο στην αποκλείστρα των Βαρδουσίων φεύγοντας, όπου γράφει:

“Καπετάνιο, δεν είναι καιρός για Κρουστάλω,
κι’ όταν μάθω ότι έστειλες την κοπέλα πίσω εις τον Πατέρα της,
ταπεινός στρατιώτης στα πόδια σου, και
για να μην σου σιμπάγω άλλο τη φωτιά, φεύγω .’ Θανάσης Διάκος, Απρίλης μήνας 1818
Στη Λεβαδιά, όταν ο Οδυσσέας έφυγε για τα Γιάννενα, ό βοεβόδας Καρά-Ίσμαήλ διόρισε τον Διάκο αρματολό της περιοχής, που σε λίγο διάστημα συγκρότησε πειθαρχημένο σώμα στρατού και, ως «αρχηγός των αρμάτων της Λειβαδίας», με δική του σφραγίδα πού έφερε τον δικέφαλο άετο με τα αρχικά της φράσης ό Θεός νικά (Ο.Θ.Ν.Κ.).
« Όταν ένα έθνος λαχταράει την ανεξαρτησία του, η επανάσταση είναι ενδεχόμενη, όταν όμως, μαζί με το πάθος για την ελευθερία, το έθνος αυτό οιστρηλατείται και από την ορμή για εκδίκηση, τότε η επανάσταση είναι αναπόφευκτη».
Σαν «άναψε Το ντουφέκι» στο Μοριά, η Λειβαδιά και ή περιοχή Ταλαντίου μπαίνει στον Αγώνα με κεντρική φυσιογνω¬μία τον οπλαρχηγό Αθανάσιο (Θανάσης) Διάκο. Στις 26 Μαρτίου ό Πανουργίας, μπήκε στα Σάλωνα και αμέσως μετά έσπευσε για να συμπαρασταθεί στο Διάκο, ο οποίος με τον επίσκοπο Σα¬λώνων Ησαΐα, μετά τον Όσιο Λουκά, ύψωσε τη σημαία της επανάστασης στη Λειβαδιά είχε «χρώμα λευκό στη μια όψη κα στην άλλη τη φράση: Ελευθερία ή Θανατος, ήταν το μπαϊράκι του Διάκου που την 1η Απριλίου κυμάτιζε πάνω στο κάστρο της Λειβαδιάς. Εκεί ο Διάκος εκφώνησε θερμό πατριωτικό λόγο προς τούς κατοίκους, ενώ δεν επέτρεψε βιαιότητες σε βάρος των Τούρκων, αναδεικνύοντας έτσι περίτρανα το λεοντώδες ήθος που τον διέκρινε και αποτελεί παντοτινή Τιμή, για τον ιερομάρτυρα του Αγώνα, Αθανάσιο Διάκο.
Οι ήμερες χαράς όμως για το Διάκο και τα παλικάρια του δεν κράτησαν για πολύ. Πληροφορήθηκε ότι ό Χουρσίτ οργάνωσε στρατό 9.000 άνδρών υπό τον’ Ομερ Βρυώνη και τον Κιοσε Μεχμετ πού είχαν ήδη φθάσει στη Λαμία (Ζητούνι), με σκοπό να καταπνίξει την επανάσταση στην στην Ανατ. Στερεά και ταχέως να προελάσει στην Πελοπόννησο ώστε να σωθεί η Τριπολιτσά και να σβήσει την επανάσταση. Τη μεγάλη αυτή ιστορική ευθύνη, να ανακόψει την πορεία των Τούρκων, ο μεγάλος ήρωας του 21 Αθανάσιος Διάκος τη χρέωσε στον εαυτό του.
Ή μάχη της Αλαμάνας (23 Απριλίου 1821)
Στις 8 Απριλίου με 600 άνδρες φθάνει στην Μενδενίτσα,εκεί με τις δυνάμεις του Δυοβουνιώτη, του Πανουργιά, του Σκαλτσά και του Κομνα Τράκα, σχημάτισε μια δύναμη 1.000 περίπου ανδρών και στις 10 Απριλίου προχώρησε προς το Χάνι της Αλαμάνας κοντά στή θρυλική γέφυρα. Οί Τούρκοι προωθούντο χωρίς καμμια ενόχληση από τόν αρματολό Ζητουνίου Μήτσο Κοντογιάννη παρά τις εκκλήσεις του Διάκου και Δυοβουνιώτη. Έτσι ό Διάκος, ό Δυοβουνιώτης κι ό Πανουργίας με ιδιαίτερη τόλμη έσπευσαν προς συνάντηση των Οθωμανών στό Πατρατζίκι, την Υπάτη, πού εκκλησιαστικά λεγόταν «Νέαι Πάτραι», όπου παρά την επιτυχία του Διάκου και των άλλων στούς Βογομίλους,ή πολιορκία της Υπάτης τερματίστηκε, με την προέλαση του Κιοσε Μεχμέτ στις18ης και 19ης Απριλίου.
Μετά απ’ αυτά στις 20 Απριλί¬ου, στη Χαλκομάτα, αποφασίστηκε να ανακόψουν την πορεία των Τούρκων στή γέφυρα της Αλαμάνας, εκεί όπου ο Διάκος τοποθετήθηκε στο κέντρο με 300 παλληκάρια, δηλαδή ανάμεσα στή μονή της Δαμάστας και στή γέφυρα. Ό Δυοβουνιώτης μέ 400 πολεμιστές έπιασε το Γοργοπόταμο και ό Πανουργιάς μέ άλλους 600 τή Χαλκο¬μάτα και τό παρακείμενο χωριό, ενώ ο στρατός των Οθωμανών στο Λιανοκλάδι, άρχι-σε την επίθεση, με χρήση του ιππικού, όπου ήταν φυσικό οι Δυοβουνιώτης και λοιποί καπεταναίοι (Πανουρ¬γίας, Κομνας Τράκας κ.ά.) να αποτραβηχτούν σε ψηλότερη θέση.
Ό Όμέρ Βρυώνης με δύναμή του σε τρία μέρη, κτύπησε με τό πρώτο την Χαλκομάτα, με τό δεύτερο την Αλαμάνα και τό τρίτο τά γύρω υψώματα και είχε απόλυτη επιτυχία, εκεί οί Τούρκοι αποκεφάλισαν και τόν τραυματισμένο δεσπότη Σαλώνων Ησαΐα. Αμέσως μετά ο Όμέρ Βρυώνης και με τις δυνάμεις Κιοσε Μεχμέτ έριξε μια δύναμη 8.000 ανδρών εναντίον της δυνάμεως του Διάκου στην Αλαμάνα που δεν αριθμούσε 400 με 500 άνδρες. Ό Διάκος ως λέων πολεμούσε μπροστά, αντιμετωπίζοντας τις αλλεπάλληλες επιθέσεις των Οθωμανών ενώ οί άνδρες δίπλα του και μπροστά του έπεφταν λαβωμένοι ή σκοτωμένοι, κι ο Β. Μποϋσγος το πρωτοπαλίκαρό του μέ δάκρυα να τόν παρακαλεί να φύγει, γιατί ή ζωή του θά ήταν χρήσιμη σε άλλη περίσταση.
Ό ιπποκόμος του Μπισμπιρίγος του έφερε τό άλογο του, την «Άστέρω», για να ξεφύγει γρηγορότερα, όμως ο Διάκος, σαν άλλος Λεωνίδας, αρνήθηκε λέγοντας:
«Ό Διάκος δεν φεύγει• δεν εγκαταλείπει τους συντρόφους του».
Ο επίλογος της μάχης, γράφτηκε την επομένη ημέρα όπου χάθηκαν περί τους 200 Έλληνες και 500 Οθωμανοί, εκεί ο Διάκος με σπασμένο το σπαθί κι ανοιχτές και αιμορροούσες τις πληγές του και με αχρηστεμένο τό δεξιό του ώμο, αιμόφυρτος έπεσε στα χέρια των Τσάμηδων του Τελεχά-Φέζου, σιδηροδέσμιος μεταφέρθηκε στη Λα¬μία, υπομένοντας τη θυσία και τον μαρτυρικό θάνατο μέχρι τέλους.
Μπροστά δε στον παλαιό του γνώριμο τον Όμέρ Βρυώνη ό όποιος, γνωρίζοντας τή φιλοτιμία του ανδρός, του συνέστησε να προσχωρήσει σ’ αύτούς με την απειλή ότι θά τόν παλουκώσουν
και κείνος του απαντά ατάραχος :
«Έχει κι άλλους σάν κι εμένα ό τόπος μου» .

Με το λαό να θέλει τη στιχομυθία :
«γίνεσαι τούρκος Διάκο μου την πίστη σου ν’ αλλάξεις, εγώ γραικός γεννήθηκα γραικός και θα πεθάνω».
Έτσι, τό απόγευμα της ίδιας ημέρας οδηγήθηκε στον τόπο του μαρτυρίου όπου, σήμερα υψώνεται τό μνημείο του, με τελευταία του λόγια:
«Δεν βρίσκεται ωρέ κανένα παλληκάρι να μου ρίξει μια πιστολιά, να μέ γλιτώσει από τούς χαλδούπηδες;» «Και ταύτα ειπών, εξέπνευσε».
Ο Αθανάσιος Διάκος, με την ωραιότητα της ψυχής και του σώματος του, την ποιητική του ευαισθησία και τή μαρτυρική του θυσία, ενέπνευσε πολλούς συγγραφείς και καλλιτέχνες. Υπήρξε ό Λεωνίδας της Επαναστάσεως, έχοντας γνώση ότι δεν τον ένοιαζε αν θα νικήσει ή αν θα νικηθεί, αρκεί που ήξερε ότι έπρεπε να πέσει!! Γιατί της λευτεριάς το δέντρο δεν ποτίζεται παρά μόνο με αίμα!
Μετά τό μαρτυρικό θάνατο του Διάκου, η Αλαμάνα, έγινε σύμβολο θυσίας, και αποτελεί τις Θερμοπύλες του νεώτερου Ελληνισμού.
΄Πολλοί είναι εκείνοι που επηρεάστηκαν βαθιά από τη θυσία του Αθανασίου Διάκου. Ό Ιωάννης Φιλήμων μέ ευρηματικό τρόπο του έπλεξε υπέροχο εγκώμιο, ενώ ο ιστορικός Παπαρρηγόπουλος έγραψε :
« Ο Διάκος ήτο νέος• ήτο ωραίος• έπέτειλε (=άνέτειλε) ως μετέωρων λαμπρόν έν τή αυγή της επαναστάσεως και […] κατέλιπεν όπισθεν αυτου την μνήμην μάρτυρος άμα και μαχητού».

unnamed
Ο Σολωμός έγραψε για τη μάχη της Αλαμάνας:
‘’Ω τρακόσιοι ! σηκωθείτε
και ξανάλθετε σε μας
τα παιδιά σας θελ’ ίδείτε
πόσο μοιάζουνε με σας’’
Το ίδιο κι ο Κωστή Παλαμάς :
“Στης Αλαμάνας η Κλειώ,
το θρυλικό γεφύρι
την δάφνη την αμάραντη
κατέβηκε να σπείρει.
Κι η ελευθερία που τ΄άστρο της
ανέσπερο στην πλάση
τον Λεωνίδα ανάστησε
στο Διάκο τον Θανάση.”
Στον τόπο αυτό, πολλές φορές στην Ιστορία συγκρούστηκε το φως με τη βαρβαρότητα. Στις Θερμοπύλες Το 480 πΧ ο Λεωνίδας με 300 Σπαρτιάτες, 50 Μυκηναίους και 70 Θεσπιείς. Στην ίδια περιοχή, κοντά στο χωριό Γοργοπόταμος το 1941 Έλληνες και Αυστραλοί προτάξανε ηρωική άμυνα εναντίον των Γερμανών όπως και ένας άλλος αετός της Ρούμελης, ο Θανάσης Κλάρας – Άρης Βελουχιώτης μαζί με τον Ζέρβα ανατίναξαν τη Γέφυρα του Γοργοποτάμου που είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση για ένα τουλάχιστον πολύτιμο μήνα ανεφοδιασμού του ΡΟΜΕΛ στην Αφρική, αλλά και την ανάπτυξη του αντάρτικου στα βουνά της Ρούμελης με το τραγούδι να αντηχεί το άσμα:

Ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα, στέλνει περήφανο χαιρετισμό!

Συμπέρασμα
Ο μαρτυρικός θάνατος του Διάκου ατσάλωσε τους επαναστάτες και οι δύο πασάδες, παρά τη νίκη τους στο πεδίο της μάχης, δεν πέτυχαν τους αντικειμενικούς τους στόχους. Η καθυστέρηση στην Αλαμάνα έδωσε τον απαραίτητο χρόνο στον Οδυσσέα Ανδρούτσο να οργανώσει την αντίσταση στο χάνι της Γραβιάς στις 8 Μαϊου το 21 και πέραν των άλλων, να εκδικηθεί τη θυσία του Διάκου και των συμπολεμιστών του, ώστε να εδραιωθεί η επανάσταση στο Μοριά.
Ο σπόρος, για την Ελευθερία των Ελλήνων από το ζυγό των Οθωμανών, ποτίστηκε με το αίμα των πρώτων ηρωικά πεσόντων όπως είναι ο Αθανάσιος Διάκος και δεν άργησε να φυτρώσει το δένδρο της, όπου στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου το 1822, Διακηρύσσεται η Ανεξαρτησία της Ελλάδας κα των Ελλήνων ως οι :
«Aπόγονοι του σοφού και φιλανθρώπου έθνους των Eλλήνων»
Τις Υψηλότατες Αρχές του ελληνικού πολιτισμού της Ανεξαρτησίας, της Δημοκρατίας και τη φιλτάτης Ελευθερίας, εναντίον κάθε ζυγού και της τυραννίας έχουμε χρέος διατηρήσουμε, μα όχι ως ανάμνηση αλλά ως φως και ζωή στο σύγχρονο κόσμο που ζούμε και τούτο κάνουμε σήμερα εδώ,διακηρύττουμε ενώπιον των Ηρώων μας, ότι:
Χρωστάμε πολλά σ’ αυτούς ήλθαν κ’ έφυγαν,
Μα πιο πολλά χρωστάμε στους αγέννητους και τους νεκρούς .
Τους διαβεβαιώνουμε δε πως η μνήμη αυτών πούπεσαν για την ελευθερία του γένους, θα παραμένει άσβεστη στους αιώνες και η δόξα τους Παντοτινή,
Ες Αεί !

Αθανάσιος Διάκος, Αθάνατος

Εκδήλωση Συλλόγου Ρουμελιωτών Αγίου Δημητρίου
Αγιος Δημήτριος, Αθήνα
26 Απριλίου 2015

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΠΑΡ’ ΑΡΕΙΩ ΠΑΓΩ ΚΑΙ ΣτΕ
ΚΑΤΑΓΟΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΛΑΝΔΡΙΝΟ ΦΩΚΙΔΟΣ